Người Hà Lan trị thủy như thế nào?

Đăng bởi
21/07/2018 1:56 pm

Được học thuỷ lợi ở Hà Lan là điều may mắn lớn trong cuộc đời tôi. Những chuyến tham quan hướng nghiệp đã cho tôi cơ hội được tận mắt chứng kiến nhiều công trình thuỷ lợi rất đồ sộ và hiện đại, thể hiện trình độ thiết kế và xây dựng tuyệt vời. Vậy cụ thể người Hà Lan trị thủy siêu như thế nào?

Cuối tháng 8/2005, siêu bão Katrina đã tàn phá nước Mỹ, cướp đi sinh mạng của ít nhất 1245 người và gây thiệt hại kinh tế 108 tỉ đô la Mỹ. Đó là một trong ba cơn bão dữ dội nhất trong lịch sử nước Mỹ. Một trong những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là thành phố New Orleans, bang Louisiana. Thành phố này có một đặc điểm thú vị là nằm dưới mực nước biển. Sau bão, các chuyên gia Mỹ lúng túng không biết phải quy hoạch lại đô thị như thế nào để hạn chế tối đa những nguy cơ tiềm ẩn trong tương lai. Rốt cuộc họ đã đánh tiếng tới các đồng nghiệp ở Hà Lan. Để người Mỹ phải nể phục và cậy nhờ thì hẳn người Hà Lan có trình độ chuyên môn rất cao. Không ngoa khi nói rằng họ đứng số một thế giới trong lĩnh vực này.

Afsluitdijk – Ảnh: fd.nl

Đúng là người Hà Lan có kinh nghiệm lâu đời trong việc trị thủy. Lịch sử kể lại rằng 2000 năm trước đất nước Hà Lan không nằm dưới, nhưng chỉ nhỉnh hơn một chút so với mực nước biển. Thời đó người dân thường chọn những gò đất tự nhiên để sinh sống, hàng ngày chứng kiến nước biển dâng lên và hạ xuống theo thủy triều. Theo thời gian dân số ngày một phát triển dẫn đến những áp lực tất yếu về việc mở rộng đất đai phục vụ dân sinh, trồng trọt và chăn nuôi. Vậy là những con đê đầu tiên đã bắt đầu được xây dựng nối liền gò đất nọ với gò đất kia tạo thành những khu đất lấn biển kín và đầy bùn đất ẩm ướt. Song hành với việc đắp đê, vấn đề tiêu thoát nước và nạo vét cải tạo đất được đặc biệt quan tâm. Cối xay gió chính là phát minh vô cùng quan trọng của người Hà Lan nhằm bơm nước biển ra khỏi các khu vực sình lầy. Vào thời kỳ cao điểm nhất, cả đất nước có tới 10000 cối xay gió hoạt động cùng lúc!

Nhưng có một sự thật rất trớ trêu rằng càng bơm nước ra bao nhiêu thì đất càng lún xuống bấy nhiêu. Bạn cứ tưởng tượng đất tựa như cốt bánh ga tô vậy. Cốt bánh hoàn hảo luôn có độ rỗng và độ ẩm vừa phải bên trong. Nhưng nếu bị nướng quá lửa thì lượng nước còn lại không đủ để giữ cho bánh có kết cấu tơi xốp hoàn chỉnh, dẫn đến việc bánh bị xẹp. Trên thực tế, “chiếc bánh” Hà Lan đã bị rút đi rất nhiều nước, trở nên xẹp dần và xẹp dần. Ngày nay khu vực thấp nhất đất nước nằm ở phía Tây Nam có cao trình -6.76m, sân bay quốc tế Amsterdam Schiphol có cao trình -4m, còn trung tâm thành phố Rotterdam nằm dưới mực nước biển 6m. Giả sử không có hệ thống đê sông, đê biển và các công trình phụ trợ thì một nửa đất nước Hà Lan hiện đang chìm trong biển nước.

Nói đến đê biển Hà Lan không thể không nhắc đến hai dự án hoành tráng nhất là Zuider Works và Delta Works. Zuider Works được triển khai ở vịnh Zuider vốn là vùng biển ăn sâu vào đất liền thông qua một cửa hẹp. Năm 1916 một trận bão lớn đã làm vỡ nhiều tuyến đê, 16 người thiệt mạng, 300km2 ngập lụt gây thiệt hại to lớn về mặt kinh tế. Ngay sau bão, chính phủ Hà Lan lên kế hoạch đóng kín cửa vịnh bằng một con đê dài hơn 30km. Xây một con đê giữa biển, đặc biệt ở cửa vịnh là một công việc cực kỳ tốn công tốn của vì dòng chảy ra vào khu vực này rất phức tạp. Nếu không tính toán cẩn thận thì đặt xuống biển bao nhiêu sẽ bị cuốn đi bấy nhiêu, chẳng khác nào công việc nhọc nhằn mà chẳng nên công cán gì của con dã tràng xe cát trên bờ biển.

Ấy mà dự án dài hơi đầy tham vọng Zuider Works đã được người Hà Lan thực hiện thành công trong vòng hơn nửa thế kỷ (1920 – 1975) với rất nhiều hạng mục quan trọng, trong đó nổi bật nhất là con đê biển Afsluitdijk khánh thành vào tháng 9/1933. Afsluitdijk thẳng như một chiếc thước kẻ trên mặt biển, lớn đến nỗi trên mặt đê có 4 làn xe chạy, rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển từ tỉnh North Holland tới tỉnh Friesland (nằm ở hai đầu đê). Kể từ đây biển Zuider đã bị xóa sổ và thay bằng hồ nước ngọt Ijsselmeer rộng 1100km2 (tương đương 33% diện tích toàn thành phố Hà Nội). Các làng mạc và đô thị lớn nhỏ bắt đầu được mọc lên ven hồ tạo nên tỉnh mới Flevoland. Thủ phủ của tỉnh là thành phố Lelystad lấy tên theo người kỹ sư trưởng dự án Zuider Works – Cornelis Lely.

Những vùng đất mới (xanh lá) được hình thành từ dự án Zuider Works – Ảnh: Seereisenportal

Phía Tây Nam Hà Lan, nơi dự án Delta Works đã được triển khai, là đồng bằng châu thổ bị chia cắt bởi nhiều cửa sông. Theo bản báo cáo năm 1937 của Rijkswaterstaat (một cơ quan quản lý công trình thủy quốc gia), hệ thống công trình bảo vệ bờ biển ở khu vực này không đủ chống chọi lại các cơn bão lớn. Giải pháp được đưa ra là chặn tất cả cửa sông nhằm hạn chế tối đa khả năng tấn công của nước biển vào trong đất liền. Dự án Delta Works được thai nghén từ thời điểm đó, nhưng do ảnh hưởng của cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai nên bị chậm vốn và chậm tiến độ khá nhiều so với dự kiến. Những hạng mục đầu tiên chỉ được hoàn thành vào năm 1950.

Thành phố Rotterdam (đỏ) và những hạng mục chính của dự án Delta Works – Ảnh: deltawerken.com

Một biến cố lớn xảy ra vào năm 1953 đã làm thay đổi mạnh mẽ tư duy cũng như quyết tâm đầu tư của chính phủ Hà Lan vào dự án Delta Works. Rạng sáng 1/2/1953, Hà Lan đón nhận một siêu bão từ biển Đại Tây Dương khiến 1365km2 vùng Tây Nam đất nước bị ngập lụt nghiêm trọng, 100000 người phải sơ tán khẩn cấp trong đêm, 1836 người chết, gây thiệt hại lớn chưa từng có về kinh tế. 17 ngày sau thảm họa, ủy ban châu thổ (Delta Committee) được gấp rút thành lập nhằm đánh giá thiệt hại và đưa ra những giải pháp phòng ngừa thảm họa tương lai. Dự án Delta Works được đưa ra xem xét kỹ càng, bổ sung và điều chỉnh lại cho phù hợp với điều kiện đất nước vào thời điểm bấy giờ. Cuối cùng, vào giữa năm 1956, dự án Delta Works hoàn chỉnh đã chính thức được chính phủ phê duyệt. Theo đó có hai cửa sông không bị đóng hoàn toàn là Tây Scheldt và New Waterway. Việc đóng cửa Tây Scheldt bằng một con đê sẽ gây ra những tác động môi trường to lớn cũng như đe dọa tới ngành khai thác thủy sản địa phương. Giải pháp thay thế là cửa ngăn triều Oosterscheldekering dài 9km, trong đó có 3km hệ thống cửa kim loại đóng mở theo điều kiện thời tiết, mỗi cửa cao 6 – 12m, nặng 260 – 480 tấn. Chỉ riêng Oosterscheldekering ước tính đã tiêu tốn của chính phủ Hà Lan số tiền tương đương 2.5 tỉ euro. So với các công trình cùng loại, Oosterscheldekering đắt nhất, to nhất và an toàn nhất trên thế giới. Xác suất công trình đổ sập bởi bão biển là… 1/4000 (chắc tương đương với một trận siêu siêu bão).

Oosterscheldekering ngày nay – Ảnh: rijkswaterstaat.nl

Còn cửa New Waterway thông trực tiếp với cảng Rotterdam bận rộn nhất châu Âu. Do đó nếu bị đóng lại hoàn toàn sẽ ảnh hưởng lớn tới giao thương hàng hóa nói riêng và kinh tế Hà Lan nói chung. Vậy nên hai cánh cửa ngăn triều hình rẻ quạt, mỗi cánh cao 22m, dài 210m, nặng 6800 tấn đã được xây dựng hai bên bờ New Waterway. Khi vận hành, hai “rẻ quạt” Measlantkering sẽ khép lại bảo vệ cảng Rotterdam và thành phố 1.5 triệu dân phía trong.

Measlantkering – Ảnh: Amusing Planet

Measlantkering được hoàn thành vào năm 1997, là hạng mục cuối cùng trong dự án Delta Works với 16500km đê chính và phụ, hệ thống cống tiêu nước, cửa ngăn triều, âu thuyền và rất nhiều công trình phụ trợ khác. Theo hiệp hội kỹ sư dân dụng Mỹ, hệ thống đê biển và các công trình phụ trợ của Hà Lan được coi là một trong 7 kỳ quan thế giới hiện đại.

Tài lấn biển, trị thủy của người Hà Lan làm tôi liên tưởng đến câu chuyện Sơn Tinh – Thủy Tinh. Nước biển Bắc dâng cao và hung dữ lên bao nhiêu thì những con đê biển Hà Lan trở nên to lớn và vững chắc hơn bấy nhiêu. Những sự cố vỡ đê hình như chưa bao giờ làm nhụt chí mà trái lại còn làm người Hà Lan trở nên mạnh mẽ và khôn ngoan hơn trong việc trị thủy. Ngày nay, cả đất nước đã được bảo vệ bởi những tuyến đê, biển đã khuất khỏi tầm mắt và xem ra không còn là mối bận tâm của người dân Hà Lan nữa rồi. “Chúa đã tạo ra trái đất, nhưng người Hà Lan đã tạo nên đất nước Hà Lan”.

Trở lên Trên ▲
Chia sẻ cảm nghĩ
Thảo luận0
    Bạn phải đăng nhập để viết bình luận.
    Trở lên Trên ▲